Chuyên trang thông tin Sức khỏe & Sắc đẹp

Tác hại khi thừa hoặc thiếu vitamin D

Vitamin D là gì?

Vitamin D, còn được gọi là calcidiol là một tiền hormon tan trong chất béo. Cơ thể con người có thể tổng hợp vitamin D từ ánh nắng mặt trời do dưới da có các tiền vitamin D. Ngoài ra, cơ thể cũng hấp thụ vitamin D thông qua các thực phẩm giàu vitamin D như cá hồi, cá ngừ, cá mòi, sữa, nước cam, nấm, lòng đỏ trứng, phô-mai, sữa chua,…

Đây là dưỡng chất quan trọng chịu trách nhiệm cho một loạt các quá trình của cơ thể, đặc biệt là chuyển hóa canxi nano và khoáng hóa xương, với các chức năng như biệt hóa tế bào, ức chế tăng trưởng và sửa chữa các tiến trình tế bào. Từ đó, vitamin D giúp:

  • Giảm tỷ lệ loãng xương, mềm xương và gãy xương ở người lớn tuổi.
  • Hỗ trợ sức khỏe miễn dịch, não và thần kinh.
  • Cải thiện sức mạnh thể chất ở cả chi trên và chi dưới.
  • Phòng ngừa ung thư, giảm tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường loại 1.
  • Cải thiện tâm trạng, phòng chống trầm cảm.

Tác hại của thiếu vitamin D

Thiếu vitamin D là một hiện tượng rất thường gặp. Người ta ước tính rằng khoảng 1 tỷ người trên toàn thế giới có lượng vitamin D trong máu thấp theo số liệu của Viện Sức khỏe Quốc gia Hoa Kỳ. Một nghiên cứu năm 2011 cũng cho thấy 41,6% người trưởng thành ở Mỹ thiếu vitamin D trong khi con số này lên tới 69,2% ở Tây Ban Nha và 82,1% ở người Mỹ gốc Phi.

Với những vai trò quan trọng của vitamin D với cơ thể, thiếu hụt vitamin D có thể gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng.

Bệnh lý dễ thấy nhất khi thiếu vitamin D là còi xương ở trẻ em, nhất là ở các nước đang phát triển. Ở các nước phát triển, tỷ lệ trẻ thiếu vitamin D thấp hơn do các chính sách bổ sung bắt buộc.

Sự thiếu hụt vitamin D cũng dẫn đến chứng loãng xương, giảm mật độ khoáng chất và tăng nguy cơ té ngã và gãy xương ở người lớn tuổi. Một vấn đề khác cũng thường thấy là đau xương và lưng dưới.

Hơn nữa, các nghiên cứu chỉ ra rằng những người có lượng vitamin D thấp có nguy cơ mắc bệnh tim, tiểu đường (loại 1 và 2), ung thư, mất trí nhớ và các bệnh tự miễn như bệnh đa xơ cứng cao hơn.

Thiếu vitamin D cũng khiến bạn dễ bị ốm và gặp các bệnh nhiễm khuẩn do vitamin tham gia vào hệ thống miễn dịch.

Vitamin D cũng làm tăng sản xuất các hợp chất rất quan trọng để hình thành làn da mới như một phần của quá trình chữa lành vết thương nên nếu thiếu vitamin D các vết thương, nhất là các vết mổ sau phẫu thuật sẽ rất lâu lành.

Cuối cùng, thiếu vitamin D còn có liên quan đến giảm tuổi thọ.

Làm thế nào để biết bạn có đang thiếu vitamin D hay không?

Cách duy nhất để biết bạn có đang thiếu vitamin D và bổ sung hay không là đo nồng độ máu từ đó xác định dung lượng lưu trữ vitamin D. Nếu giá trị này dưới 12ng/ml (30nmol/l) tức là cơ thể bạn đang thiếu vitamin D, trong khoảng 20-50ng/ml (50-125nmol/l) thì cơ thể đang đủ vitamin D trong khi trên 50ng/ml (125nmol/l) có thể bạn đang ở mức cao.

Lượng vitamin D dung nạp khuyến cáo mỗi ngày (RDA) như sau:

  • Trẻ dưới 12 tháng tuổi: 400 IU (10 mcg)
  • Người trưởng thành:  600 IU (15 mcg)
  • Người lớn tuổi, phụ nữ có thai hoặc cho con bú: 800 IU (20 mcg)

Tuy nhiên, mức vitamin D bổ sung cơ thể cần còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.

Tuổi của bạn

Khả năng sản xuất vitamin D của bạn giảm theo tuổi tác. Nếu bạn trên 65 tuổi, bạn chỉ tạo ra một phần tư lượng vitamin D như bạn đã làm ở độ tuổi 20.

Loại da

Những người có có da sẫm màu hấp thụ ít vitamin D hơn do melanin – sắc tố làm sẫm màu da làm giảm khả năng hấp thụ tia cực tím B (UVB) của cơ thể từ mặt trời. Hấp thụ ánh sáng mặt trời là điều cần thiết cho da để sản xuất vitamin D.

Kem chống nắng

Kem chống nắng có chỉ số chống nắng (SPF) từ 30 có thể làm giảm khả năng tổng hợp vitamin D của cơ thể từ 95% trở lên. Che da bằng quần áo cũng có thể ức chế sản xuất vitamin D.

Bạn sống ở đâu

Các quốc gia ở gần xích đạo sẽ nhận được lượng nắng gần như quanh năm trong khi các quốc gia ôn đới sẽ chỉ nhận được một ít ánh nắng vào những tháng mùa đông. Bên cạnh đó, những người sống ở khu vực ô nhiễm cao, làm ca đêm hoặc làm việc ở nhà cũng sẽ nhận được ít vitamin D hơn.

Trẻ sơ sinh

Bổ sung vitamin D cho trẻ sơ sinh nếu chúng có làn da tối hoặc ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.

Một số điều kiện sức khỏe

Những người mắc các bệnh như viêm ruột, bệnh gan hoặc xơ nang, trong số những người khác, có thể gặp khó khăn trong việc hấp thụ vitamin D, có thể dẫn đến thiếu hụt.

Tác hại khi thừa vitamin D

Thiếu vitamin D có thể gây ra nhiều vấn đề cho cơ thể nhưng thừa vitamin D cũng rắc rối không kém. Nhiều người đang thái quá trong việc bổ sung vitamin D.

Một nghiên cứu đã xem xét dữ liệu khảo sát được thu thập từ năm 1999 đến 2014 ở Hoa Kỳ. Kết quả cho thấy số người dùng 1.000 IU vitamin D trở lên mỗi ngày, vượt quá liều 600 đến 800 IU được khuyến nghị cho hầu hết mọi người, đã tăng 18%, trong khi số người dùng trên 4.000 IU mỗi ngày lên đến 2,8%.

Sử dụng các chất bổ sung vitamin D liều cao, nhất là khi không có sự theo dõi nồng độ máu, có thể dẫn đến tích tụ quá mức vitamin D trong cơ thể. Quá liều vitamin D có thể dẫn đến:

  • Đau dạ dày, táo bón, tiêu chảy.
  • Vôi hóa ống thận, suy thận.
  • Mức độ ý thức thay đổi, nhầm lẫn, thiếu tập trung, buồn ngủ.
  • Huyết áp cao.
  • Nồng độ calci trong máu tăng cao, dẫn đến các rối loạn tiêu hóa như nôn mửa, buồn nôn và đau dạ dày, mệt mỏi, chóng mặt và bối rối, khát nước quá mức, đi tiểu thường xuyên.

Ngoài ra, quá nhiều vitamin D cũng làm giảm lượng vitamin K2 trong máu, dẫn đến tình trạng mất xương.

Nhiễm độc vitamin D xảy ra khi nồng độ trong máu tăng trên 150ng/ml (375nmol/l). Vì vitamin này được lưu trữ trong chất béo trong cơ thể và được giải phóng vào máu từ từ, tác dụng của độc tính có thể kéo dài trong vài tháng sau khi bạn ngừng dùng các chất bổ sung này. Tương tự, để giải quyết tình trạng tăng calci máu do ngộ độc vitamin D có thể mất vài tháng.

Bổ sung vitamin D một cách hợp lý

Quá nhiều hoặc quá ít vitamin D đều có hại với cơ thể. Điều quan trọng là duy trì các chỉ tiêu về y tế: mức tiêu thụ hàng ngày khuyến nghị dao động từ 400-800 IU mỗi ngày có thể đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của 97-98% dân số; đồng thời lượng này không nên vượt quá 10.000 IU.

Phơi nắng có thể đáp ứng phần lớn lượng vitamin D cơ thể cần. Tuy nhiên, nên phơi nắng vào trước 9h sáng, sau 9h nắng gắt có thể ảnh hưởng xấu đến da. Khi phơi nắng không bôi kem chống nắng cũng  như cố gắng để lộ nhiều phần da để tạo ra lượng vitamin D tối ưu.

Nguồn cung cấp vitamin D có thể đến từ chế độ ăn với các thực phẩm như nấm, lòng đỏ trứng, các loại cá béo, gan, sữa,…

Chế độ ăn cũng nên bổ sung các chất béo như dầu, bơ để cơ thể hấp thụ vitamin D do đây là một vitamin tan trong chất béo.

Nếu chế độ ăn và việc phơi nắng không thể đảm bảo cung cấp lượng vitamin D cơ thể cần có thể bổ sung bằng các viên uống nhưng cần cẩn tuân chỉ định của bác sĩ và lựa chọn sản phẩm từ các thương hiệu uy tín.

Phan Anh
Phan Anh
Phan Anh
Phan Anh
Tư vấn miễn phí